Hərrac qaydaları

Birja

Azərbaycan Respublikası \
İqtisadi İnkişaf Nazirlıyi \
18 aprel 2013-cü il:\                                                                                                                                                                              L-2 nömrəli ‘
Əmtəə Birjasının fəaliyyətinə                      

                                          

Respublika Xammal və Əmtəə Birjasının ticarət qaydaları

 

1. ÜMUMİ MÜDDƏALAR

1.1 Respublika Xammal və Əmtəə Birjasında (bundan sonra birja adlanacaq) ticarətin təşkili və keçirilməsi qaydaları Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinə, Vergi Gömrük Məcəllələrinə «Əmtəə Birjası haqqında» və respublika ərazisində digər mövcud qanunlarına və həmçinin sair hüquqi-normativ aktlarına uyğun işlənib hazırlanmış, Birja və ona tabe olan cəmiyyətlərdə əməliyyatlarını həyata
keçirmək və onunla bağlı mübahisəli məsələləri həll etmək üçün hüquqi sənəddir.
1.2 Bu qaydalar Birjada tərəflər arasında alqı-satqı əqdlərinin qüvvədə olan qanunlara uyğun bağlanması və yerinə yetirilməsini, birja ticarəti iştirakçılarını hüquq və vəzifələrini, birjaya ödəniləcək ayırmaların həcmini, ticarət qaydalarını pozanlara qarşı cərimə sanksiyalarının tətbiqi mexanizmini tənzimləyir.
1.3 Birja öz fəaliyyətini birja ticarəti iştirakçılarının hüquq bərabərliyinin təmin edilməsi, sərbəst bazar qiymətlərinin tətbiqi, sövdələşmələrin aşkarlığı prinsipləri əsasında həyata keçirir.
1.4 Birja bilavasitə kommersiya ticarəti ilə məşğul olmur. Birjanın nəznində fəaliyyət göstərən MMC-lər öz Nizamnaməsinə uyğun olaraq fəaliyyət göstərir. Birja və onun qulluqçuları birja sövdələşmələrində bağlanan əqdin tərəfı kimi çıxış edə bilməzlər və bu əqdlərin onu bağlayan tərəflərin təqsiri üzündən pozulmasında cavabdehlik daşımır.
1.5 Birjanın üzvü olmayan hüquqi və fiziki şəxslər birja sövdələşmələrində yalnız birja vasitəçilərinin (Broker və dillerlərin) təmsilçiliyi ilə iştirak edə bilərlər. Birja sazişini bağlamaq hüququna birja üzvləri (onları təmsil edən nümayəndələr) birja ilə müvafiq müqaviləsi olan Broker kontorlarının broker və dillerləri malikdirlər. (bundan sonrakı mətndə birja iştirakçıları broker adlandırılır.
1.6 Birjanm ticarət qaydaları əsaında bağlanmış birjada qeydiyyatdan keçmiş Kontrakt və digər sənədlər birjavi əhəmiyyətli hesab edilir.
1.7 Birja kontraktınm məzmunu (elana görə adı, qiyməti, miqdan, yeri və göndərilmə müddətindən başqa) konfıdensial xarakter daşıyır və bu haqqda məlumat Azərbaycan Respublikasının müvafıq qanunlarına əsasən verilə bilər.
1.8 Birja müvafiq qaydalara əsasən bağlanmış kontrakt və Sazişlər üzrə yaranmış mübahisələrə Birja komisiyyası tərəfmdən hərracda baxılır.
1.9 Birja ticarətinin gedişi qaydalarına əlavə və dəyişikliklər, direktiv orqanlar tərəfındən qəbul olunmuş yeni qüvvəyə minmiş andan ən azı 1 ay aparıhr.

BİRJA TİCARƏTİNDƏ HƏRRACLARIN KEÇİRİLMƏSİ QAYDASI

2.1 Birja ticarətinin iştirakçıları-brokerlər növbəti birja ticarətinin keçirilməsinə azı 3 gün qalmış
müəyyən olunmuş forma üzrə satışa çıxarılacaq malların siyahısını, vergi ödəyicisi və ipoteka ilə
yüklənmiş daşınmaz əmlaka görə beş faiz, daşınar əmlak nəqliyyat vasitəsi və s. vergi ödəyicisi üzrə on
faiz, ipoteka ilə yüklü edilmişlərə görə isə beş faiz həcmində beh verirlər. Beh verməyən (ipoteka
saxlayan istisna olmaqla) iştirakçının hərraca buraxılmasını auksion mərkəzinin rəhbərliyi tərəfındən həll
edilir.
2.2 Brokerlərin qeydiyyatı və hərrac zalına buraxılması ticarətin başlanmasına bir saat qalmış başlayır.
2.3 Hərrac zalında brokerlərə satılacaq mallar haqqında məlumatlar dərc edilmiş informasiya bülleteni verilir.
2.4 Hərracda iştirak edən brokerlərin müştərinin adından saziş bağlamaq hüququ olmasını siibut edən vəkalətnaməsi və 3 nüsxədən ibarət saziş kartası olmalıdır. Saziş kartasında malın adı, qiyməti ümumi miqdarı bağlanacaq saziş üzrə minimal həcmi, göndərilmə vaxtı və şərtləri (franko), broker haqqında məlumat olmahdır.

2.5.Hərrac-hərrac katibi tərəfındən apanhr. Ticarət vaxtı hərrac zalında birja iştirakçıları və birja xidməti işçiləri, birjada qeydə alınmış digər brokerlər ola bilər.
2.6.Ticarətin keçirilməsi prossesində brokerlər öz müştəriləri bə broker kontorları ilə məsləhətləşə bilərlər.
2.7.Keçirilən hərraca əsasən iki variantdan istifadə olunur:
2.7.1.Hərracın birinci variantında aparıcı ardıcıl olaraq hər bir broker-satıcının təqdim etdiyi satış-kartasını
olduğu kimi elan edir. Bu zaman hərracda iştirak edən brokerlər sonrakı bütün brokerlərin konkret təkliflərini
bilmirlər. Broker öz mahnın satışmı elan etdirəndən sonra birinci olaraq kimsə almaq üçün razıhq verərsə
təklif olunan şərtlər dəyişə bilməz. Alıcılann heç biri brokerin elan etdiyi şərtlər daxilində mah almaq üçün öz
razıhğını bildirməsə, o zaman hərrac başlayır, broker-ahcılar broker-satıcıya onları maraqlandıran suallar verir,
öz şərtlərini deyir (qışqırmaqla) və təklif etdikləri şərtlər daxilində mah alacaqlannı bildirirlər. Əgər satıcı
deyilən şərtlərlə razılaşırsa, saziş həmin şərtlər əsasında bağlanmış hesab olunur. Ahcılann təklif etdiyi şərtlər
broker-satıcını təmin etdiyi halda, aparıcı ona belə bir sual ilə müraciət edir: edilən təklifiər əsasında o ilkin
elan etdiyi şərti dəyişməyə razıdırmı? Əgər broker-satıcı təklif edilmiş şərtlərlə razılaşmazsa aparıcı hərracın
həmin lot üzrə apanlmasını bağh elan edir. Bununla əlaqədar apancı saziş kartasında təklif edilmiş ən yüksək
satış qiymətini qeyd edir.
Təklifinə tələb olmayan broker-satıcı təkrar hərrac olarsa, həmin gün yalız başqa brokerlərin satış təklifləri elan oldunduqdan sonra öz təklifini elan etdirmək hüququna malikdir.
2.7.2.Hənacın ikinci variantında alıcı və satıcılar bütün təklifləri hərrac başlayana qədər elan edilir. Bu
variantda satıcılar və ahcılar təklif və tələbi əvvəlcədən bilərək qərar qəbul edib hərrac keçirilir.
2.8.Hərrac zalında sazişin bağlanması aşağıdakı qaydada aparıhr:
2.8.1.Alıcı «alıram», satıcı isə «satıram» razıhqlarını qışqırmaqla bildirirlər və ya hənac zahnda
sövdələşib qarşıhqlı razıhğa gəlirlər.
2.8.2 Saziş kartasında razılaşdırılmış şərtlər qeyd olunur.
2.8.3 Saziş kartası broker-satıcı və hərcac aparıcısı tərəfındən imzalanır.
2.8.4 Ahcı brokerlər tərəfındən qarantiya məbləği şəklində birjanın hesabına pul keçirirlər. Həmin pulun keçirilməsi barədə qəbz saziş kartasına əlavə edilərək karta ilə birlikdə hərcacın qeydiyyat şöbəsinə verilir.
Saziş kartalarının digər nüsxələri alıcı və satıcı brokerdə qalır.
2.8.5.Satıcı və alıcı brokerlər arasında sazişə müvafıq kontraktın bağlanması prosedurası yerinə
yetirildikdə,n sonra, həmin saziş qüvvəyə minir.
2.9.Hərracların qapalı və açıq keçirlməsi üçün əvvəlcədən tərəflər arasında razılaşma keçirilir.
2.10.Birjanın cəmiyyətləri tərəfındən keçirilən (qapah-açıq) hənaclarda əmlakın mülkiyyət formasından
asılı olmayaraq sifariş sənədinin hənaca təqdim edildiyi tarixdən MMC-lərin nizamnaməsinə uyğun
olaraq, kütləvi inmformasiya vasitələrində elan dərc olunduqdan ən geci otuz gün müddətində əmlakın ilkin qiyməti ilə hərrac təyin olunur. Alıcı marağı olmadıqda növbəti hərraclar əmlakın ilkin satış qiymətindən 10%, 20% və 40% aşağı qiymətə satılmalıdır.
Sifärişçinih (əmlak sahibinin) razılığı ilə əmlak 10 gündən tez olmayaraq hərrac vasitəsilə satıla bilər.
Hərrac təşkilatçısı:
-Hərracın təşkil olunmasını və keçirilməsini təmin edir və onun baş tutub tutmamasını təsdiq edir.
-Hənacın gedişində mübahisəli vəziyyət yarandıqda hərracı dayandınr;
-Hərracın yekunu b arədə protokol tərtib edib onu təsdiq etmək üçün alıcıya təqdim edir.
Hərrac aşağıdakı qaydada keçirilir:
Satışa çıxarılan əmlakın ilkin satış qiyməti elan olunur. İlkin satış qiyməti və ya əlavələr edilməklə artırılan satış qiyməti elan olunduqda sifarişçilər öz biletlərini qaldırmaqla elan olunmuş qiymətə əmlakı almağa razı olduqlarını bildirirlər.
Hərcacı aparan hər yeni elan olunmuş qiyməti üç dəfə təkrar edir. Elan olunmuş satış qiymətinə əmlakı almağa razı olan sifarişlərin sayı iki və daha çox olduqda həmin qiymət sifarişçilər tərəfındən əlavəetmə yolu ilə artırılır. Elan olunmuş satış qiymətinə əmlakı almağa yalnız bir sifarişi razılıq verdiyi halda həmin şəxs hənacın qalib hesab olunur. Bu vaxt hərracı aparan şəxs əmlakın satıldığını, satış qiymətini və qalib gəlmiş şəxsin biletinin nömrəsini bildirir;
İlkin qiymət və ya əmlakın növbəti hənacda aşağı sahnmış qiyməti 3 ( üç) dəfə elan^lıui-iuqdan
sonra iştirakçıların heç biri biletini qaldırmazsa, hərrac baş tutmamış hesab olunur.
Birinci hərrac baş tutmadıqda və ya siyahı üzrə ayrı-ayrılıqda əmlakın satışı tutmadıqda hər növbəti hərraca 10 (on) gün qalmış kütləvi informasiya vasitələrində elan dərc olunur. İkinci hərracda satılmayan əmlakın və ya onun ayrılıqda siyahı üzrə satılmayan hissəsinin ilkin satış qiymətinin on faizi həcmində, üçüncü və dördüncü hərraclarda isə müvafiq olaraq ilkin satış qiymətinin 20 və 40 faizi həcmindən çox olmamaq şərti ilə aşağı sahnaraq yekun vurulur.

Qeyd olunan qaydalar vergi ödəyicisinin siyahıya ahnmış əmlaklarına və «Ailə nigah » məcəlləsinə müvafıq olaraq ər-arvad arasında olan mübahisəli əmlakların bölgüsünə görə satışına və s mübahisəli məsələlərin həllində keçirilən hərraclara şamil edilir.
Fiziki və hüquqi şəxslərin sifarişinin mülkiyyət formasından asılı olmayaraq Azərbaycan Respublikası “Mülki”, “Vergi Məcəllə”lərinə, “İcra haqqında” qanunların müvafıq maddələrinə və “Birja Ticarət” qaydalarına əsaslanaraq (ipoteka ilə yüklü edilmiş əmlaklara görə keçirilən hərraclar istisna olmaqla) hərracın keçirilməsi 2.10 bəndinə uyğun olaraq təşkil olunur.
İpoteka ilə yüklü edilmiş və İcra qeydi ilə olan ipöoteka predmetləri “İpoteka haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarına və digər hüquqi normativ aktlarına əsasən həyata keçirilir.
Hərrac başa çatdıqdan sonra hərrac təşkilatçısı hərracın yekunlarım protokollaşdınr. Protokol 2 (iki)
nüsxədə qalib gəlmiş şəxs və ya onun nümayəndəsi və hərrac təşkilatçıları tərəfındən imzalanır. Bu
protokol müqavilə qüvvəsinə malikdir. Protokolda satıcı və qalib gəlmiş şəxs barədə qısa məlumatlar,
satılan əmlakın siyahısı və satış qiymətinin ödəniləcəyi hesablanır, hərracda qalib gəlmiş şəxsin verdiyi
beh ümumi məbləğdən çıxmaqla, qalan hissə qabaqcadan müəyyən olunmuş hesablaşma hesabına
ödəlinir. Protokolun bir nüsxəsi qalib gəlmiş şəxsə verilir. Hərracın qalibi və hərrac təşkilatı hərrac başa
çatdığı gün protokolu imzalamalıdır. İmzalanmış protokol üç gündən gec olmayaraq alıcıya təqdim
olunmahdır. .
Qalib gəlmiş şəxs protokolu imzalamaqdan boyun qaçırarsa, verdiyi beh geri qaytarılmır. Protokolu imzalamaqdan boyun qaçıran satıcı qalib gəlmiş şəxsə behi ikiqat məbləğdə geri qaytarmalı, habelə hərracda iştirak etmək nəticəsində dəyən zərərin əvəzini ödəməlidir. Ziyanın məbləği satıcının və qalib gəlmiş şəxsin razıhğı əsasında müəyyən edilir. Tərəflər razıhğa gəlmədikdə, zərərin məbləği onların birinin ərazisi əsasında məhkəmə qaydasında müəyyən edilir.
Hərracda iştirak edən, lakin onu udmayan şəxslərin behi 5 (beş) bank günü müddətində qaytarıhr.
Hərrac baş tutmadığı hallarda onun yekunu hərrac təşkilatçısı tərəfındən protokollaşdırıhr.
Birja ticarətinin iştirakçıları-brokerlər növbəti birja ticarətinin keçirilməsinə ən azı 3 gün qalmış birjaya müəyyən olunmuş forma üzrə satışa çıxarılacaq malların siyahısını verirlər.
Brokerlərin qeydiyyatı və birja zahna buraxılması hərracın başlanmasma bir saat qalmış başlayır.
Hərrac zalında brokerlərə satılacaq mallar haqqında məlumatlar dərc edilmiş informasiya bülleteni verilir.
Hərracdä iştirak edən brokerlərin müştərilərinin admdan saziş bağlamaq hüquqi olmasını sübut edən vəkalətnaməsi və 3-nüsxədən ibarət saziş kartası olmahdır. Saziş kartasında mahn adı, qiyməti, ümumi miqdarı, bağlnılacaq saziş üzrə minimal həcmi, göndərilmə vaxtı və şərtləri (franko), broker haqqında məlumat olmalıdır.
Hərrac katibi rəhbərliyi altında hərrac aparılır. Hərrac vaxtı hərrac zahnda birja iştirakçılan, xidməti işçiləri bə birjada qeydə alınmış digər brokerlər ola bilərlər.
Hərracın keçirilməsi prosesində brokerlər öz müştəriləri və təmsil etdiyi təşkilatların rəhbərləri ilə məsləhətləşə bilərlər.
İdarə edilən hərraca əsasən iki variantdan istifadə olunur:
Hərracın birinci variantında aparıcı ardıcıl olaraq hər bir broker-satıcımn təqdim etdiyi saziş-kartası olduğu kimi elan edir. Bu zaman hərracda iştirak edən brokerlər sonrakı bütün brokerlərin konkret təkliflərini bilmirlər. Broker öz malının satışını elan etdikdən sonra birinci olaraq kimsə almaq üçün razılıq verərsə təklif olunan şərtlər dəyişə bilməz. Alıcılann heç biri brokerin elan etdiyi şərtlər daxilində mah almaq üçün öz razıhğını bildirməsə, o zaman hərrac başlayır, broker-alıcılar broker-satıcıya onlan maraqlandıran sualları verir, öz şərtlərini deyir (qışqırmaqla) və təklif etdikləri şərtlər daxilində malı alacaqlarını bildirirlər. Əksər satıcı deyilən şərtlərlə razılaşırsa, saziş həmin şərtlər əsasında bağlanmış hesab olunur. Ahcıların təklif etdiyi şərtlər broker-satıcınm təmin etdiyi halda aparıcı ona bele bir sual ilə müraciət edir: edilən təkliflər əsasında o ilkin elan etdiyi şərti dəyişməyə razıdırmı? Əksər broker-satıcı təklif edilmiş şərtlərlə razılaşmazsa aparıcı həıxacın həmin siyahı üzrə aparılmasını bağlı elan edir. Bununla əlaqədar aparıcı saziş kartasında təklif edilmiş ən yüksək satış qiymətini qeyd edir.
Əgər hərrac katibinə hərracda iştirak edənlər hərraca çıxarılmış əmlakların qiymətinin onun ilkin satış qiymətindən 70% aşağı olmamaq şərti ilə ahnmasını və satılması haqda təklif verirsə hərrac katibi hərrac
keçirən gün və ya üç gün müddətində həmin əmlakların hərrac vasitəsi ilə satılması üçün hərrac keçirə bilər.
Təklifınə tələb olmayan broker-satıcı təkrar hərrac olarsa, həmin gün yalnız başqa brokerlərin satış təklifləri elan oldunduqdan sonraöz təklifıni elan etdirmək hüququna malikdir.

Hərracın ikinci variantında alıcı və satıcılar bütün təklifləri hərrac başlayana qədər elan edirlər. Bu variantda satıcılar və alıcılar təklif və tələbi əvvəlcədən bilərək qərar qəbul edib ticarət edirlər.
Hərrac zalında sazişin bağlanması aşağıdakı qaydada aparılır:
Alıcı «alıram», satıcı isə «satıram» razılıqlarını qışqırmaqla və ya, birja zalında sövdələşib qarşılıqlı razılığa gəlirlər.
Saziş kartasında razılaşdırılmış şərtlər qeyd olunur.
Saziş kartası broker-satıcı, broker-alıcı və birja hərrac aparıcısı tərəfındən imzalanır.
Satıcı və alıcı brokerlər arasmda sazişə müvafıq kontraktm bağlanması prosedurası yerinə yetirildikdən sonra, həmin saziş hüquqi qüvvəyə minir.
Saziş kontrakt yazılı surətdə tərtib olunaraq tərəflərinin hüquq və vəzifələrini göstərən əsas sənəddir.
Saziş-kontrakt bağlandıqdan sonrakı bir həftə ərzində tərtib olunduqda cəmiyyətin adından sifariş təsdiq edilir. Əgər kontrakt müştərilərin adından bağlanırsa brokerlər kontraktı bağlamaq barədə müştərinin vəkalətnaməsini hərraca təqdim etməlidirlər.
Tərəflər arasında razılaşdırılmış kontrakt broker satıcı, broker alıcı və hərracın nümayəndəsi tərəfındən imzaların, kontraktın bütün nüsxələrinə qeydiyyat nömrəsi yazılır. Qeydiyyat nömrəsinin kontraktda qeyd olunması onun mövcud qaydalara əsasən bağlanmasmı göstərir və arbitraj üçün hüquqi sənəddir.
Kontrakt 3 nüsxədən ibarət tərtib edilir və birjanın möhürü ilə təsdiq edilir. Kontraktı imza edən tərəflərin hər biri kontraktın üçüncü nüsxəsini alırlar. Kontraktın üçüncü nüsxəsi alıcı və satıcının vəkalətnamələrinin sürəti ilə birgə qeydiyyat şöbəsində saxlamlır.
Broker kontoru və müstəqil brokerlər hərracda bağladıqları əqdlərin hər bir müştəri üzrə uçotunu aparmalı və bu məlumatları əqd bağlandığı vaxtdan beş il müddətində saxlamalıdır.
Əgər sazişi imzalayan tərəflərdən biri kontraktı tərtib etməkdən imtina edərsə, bu cərimə sanksiyasını tətbiq etməyə əsas verir.
Kontrakda siyahıya uyğun ad, miqdar, növ, çeşid, qiymət, icra vaxtı və şərtləri, dəyərin ödənilməsi şərtləri, alıcı və satıcının bütün rekvizitləri göstərilməlidir.
Kontrakda miqdar “bu qədərdən bu qədərədək” kimi ifadələrlə göstərilə bilər.
Əgər kontrakda miqdar “bu qədərdən bu qədərə kimi” ifadəsi ilə göstərilmişdirsə alıcı aşağı hədd üzrə qəbul edə bilər.
Kontrakda əmlakı əmtəənin keyfiyyəti mövcud standartlar və texniki şərtlərə uyğun şəkildə (əgər bu standartlar və texniki şərtlər müvafıq qaydada müəyyən edilmişdirsə) göstərilməlidir.
Göndərilən malın keyfıyyəti kontraktda göstərilən keyfiyyət göstəricilərinə uyğun olmalıdır.
Hərracın vasitəsilə satılan əmlak və əmtəələrə Respublika Xammal və Əmtəə Birjası və Birjanm
cəmiyyətləri tərəfındən müvafıq sənəd verilir.
Kontrakt yalnız tərəflərin razılığı ilə dəyişdirilə və ya ləğv edilə bilər. Kontraktın ləğv edilməsi, dəyişdirilməsi və yaxud onun müddətinin uzadılması əlavə razılaşma ilə cəmiyyətdə qeydiyyata alınır, tərəflər və qeydiyyat şöbəsinin nümayəndəsi tərəfındən imzalanır. Əgər kontraktın dəyişdirilməsində və ya ləğv edilməsində tərəflər arasında razılıq əldə edilməyibsə onda mübahisə Arbitraj komissiyasının müzakirəsinə verilir. Tərəflərdən biri kontraktın yerinə yetirilməsində tamamilə və ya qismən imtina edərsə məsələyə Arbitraj komissiyası tərəfındən baxılır və müvafiq qanunlara uyğun tədbirlər görülür.
Hərracda iştirakçıları əmtəə üzrə sövdələşmələrində aşağıdakı əqdləri bağlaya bilərlər.
Real malın dərhal göndərməklə alqı satqısına dair və yaxud mal üzərində mülkiyyət hüququna dair sənədləri verməklə bağlanan əqdlər.
Forvard əqdləri-göndərilməsi təxirə salınmaqla real malın alqı-satqısına dair əqdlər.
Fyucers əqdləri-real şəkildə mövcud olmayan malın təxirə salınmaqla göndərilməsinə dair əqdlər.
Opsion əqdləri-qabaqcadan müəyyənləşdirilmiş qiymətlərlə konkret miqdarda malın alqısına və ya satqısına hüquq verən əqdlər.
Alıcı və satıcı arasında bağlanmış müqavilənin icrasına görə birja və
Alqı-satqıya dair qanuna zidd olmayan digər əqdlər.
Əgər saziş kartasını imzalamış tərəflərdən biri kontraktın tərtib günahkar tərəf qarantiya haqqı məbləğində (əlli manat) cərimə olunuı hesabına keçir.
Broker konfendensial məlumatı yaydıqda və hərrac qaydalarının ( aşağıdakı sanksiyalar tətbiq oluna bilər.
50 manat məbləğində cərimə.
Hərracda iştirak etmək hüququndan həmişəlik məhrum etmək.
MMC-lərdə xidmət rüsumu hərracda bağlanmış kontraktın ümumi məbləğinin sıfır tam yüzdə iyirmi beş faizdən aşağı olmamaqla yeddi faizə qədəri nəzərdə tutulur. Xidmət rüsumu kontrakt bağlandıqdan sonra qısa müddətdə cəmiyyətin hesabına keçirilməlidir.Xidmətə görə ödəniləcək rüsumu müqaviləyə əsasən vaxtında keçirməyən tərəf kontraktın ümumi məbləğinin sıfır tam onda bir faiz həcmində cərimə olunur. Ödəyicinin behi geri qaytanlmır.
İnformasiya bülleteninə daxil edilmiş mallar başqa yolla satılıbsa,günahkar tərəf birja vergisi məbləğində cərimə olunur
Saziş-kontrakt bağlandıqdan sonrakı bir həftə ərzində tərtib olunduqda cəmiyyətin adından sifariş təsdiq edilir. Əgər kontrakt müştərilərin adından bağlanırsa brokerlər kontraktı bağlamaq barədə müştərinin vəkalətnaməsini hərraca təqdim etməlidirlər.
Tərəflər arasında razılaşdırılmış kontrakt broker satıcı, broker alıcı və hərracın nümayəndəsi tərəfindən imzaların, kontraktın bütiin nüsxələrinə qeydiyyat nömrəsi yazılır. Qeydiyyat nömrəsinin kontraktda qeyd olunması onun mövcud qaydalara əsasən bağlanmasını göstərir və orbitaj üçün hüquqi sənəddir.
Kontrakt 5 nüsxədən ibarət tərtib edilir və cəmiyyətin möhürü ilə təsdiq edilir.
Kontraktm bir nüsxəsi alıcıya, bir nüsxəsi sifarişçiyə, bir nüsxəsi tələbkara, bir nüsxəsi müvafiq orqanlara, bir nüxəsi isə alıcı və satıcının vəkalətnamələrinin surəti ilə birgə cəmiyyətlərin qeydiyyat şöbəsində saxlanılır.
Broker kontoru və müstəqil brokerlər hərracda bağladıqları əqdlərin hər bir müştəri üzrə uçotunu
aparmalı və bu məlumatları əqd bağlandığı vaxtdan beş il rnüddətində saxlamalıdır.
Əgər sazişi imzalayan tərəflərdənHBIri kontraktı tərtib etməkdən imtina edərsə, bu cərimə sanksiyasını tətbiq etməyə əsas verir.
Kontrakda siyahıya uyğun ad, miqdar, növ, çeşid, qiymət, icra vaxtı və şərtləri, dəyərin ödənilməsi şərtləri, alıcı və satıcının bütün rekvizitləri göstərilməlidir.
Kontrakda miqdar “bu qədərdən bu qədərədək” kimi ifadələrlə göstərilə bilər.
Əgər kontrakda miqdar “bu qədərdən bu qədərə kimi” ifadəsi ilə göstərilmişdirsə alıcı aşağı hədd üzrə qəbul edə bilər.
Kbntrakda əmlakı əmtəənin keyfıyyəti mövcud standartlar və texniki şərtlərə uyğun şəkildə (əgər bu standartlar və texniki şərtlər müvafıq qaydada müəyyən edilmişdirsə) göstərilməlidir.
Göndərilən malın keyfıyyəti kontraktda göstərilən keyfıyyət göstəricilərinə uyğun olmalıdır.
Hərracm vasitəsilə satılan əmlak və əmtəələrə Respublika Xammal və Əmtəə Birjası və cəmiyyətləri tərəfındən müvafıq sənəd verilir.
Kontrakt yalnız tərəflərin razılığı ilə dəyişdirilə və ya ləğv edilə bilər. Kontraktın ləğv edilməsi, dəyişdirilməsi və yaxud onun müddətinin uzadılması əlavə razılaşma ilə cəmiyyətdə qeydiyyata alınır, tərəflər və qeydiyyat şöbəsinin nümayəndəsi tərəfındən imzalanır. Əgər kontraktm dəyişdirilməsində və ya ləğv edilməsində tərəflər arasında razılıq əldə edilməyibsə onda mübahisə Orbitaj komissiyasının müzakirəsinə verilir. Tərəfiərdən biri kontraktın yerinə yetirilməsində tamamilə və ya qismən imtina edərsə məsələyə Orbitaj komissiyası tərəfindən baxılır və müvafıq qanunlara uyğun tədbirlər görülür.
Hərracda iştirakçıları əmtəə üzrə sövdələşmələrində aşağıdakı əqdləri bağlaya bilərlər.
Real malm dərhal göndərməklə alqı satqısına dair və yaxud mal üzərində mülkiyyət hüququna dair sənədləri verməklə bağlanan əqdlər.
Forvard əqdləri-göndərilməsi təxirə salınmaqla real malın alqı-satqısına dair əqdlər.
Fyucers əqdləri-real şəkildə mövcud olmayan malın təxirə salınmaqla göndərilməsinə dair əqdlər.
Opsion əqdləri-qabaqcadan müəyyənləşdirilmiş qiymətlərlə konkret miqdarda malın alqısına və

ya satqısına hüquq verən əqdlər.

Alıcı və satıcı arasında bağlanmış müqavilənin icrasına görə birja və cəmiyyət məsuliyyət daşımır.
Alqı-satqıya dair qanuna zidd olmayan digər əqdlər.
Əgər saziş kartasını imzalamış tərəflərdən biri kontraktın tərtib olunmasından imtina edərsə,
günahkar tərəf qarantiya haqqı məbləğində (əlli manat) cərimə olunur və həmin məbləğ cəmiyyəti cəmiyyətin hesabına keçir.
Broker konfendensial məlumatı yaydıqda və hərrac qaydalarının digər şəkildə pozarsa ona qarşı aşağıdakı sanksiyalar tətbiq oluna bilər.

4.Birja əqdlərinin növləri.
4.1.Birja ticarətinin iştirakçıları Birja sövdələşmələrində aşağıdakı əqdləri bağlaya bilərlər
4.1.1 .Real malın dərhal göndərməklə alqı satqısına dair və yaxud mal üzərində mülkiyyət hüququna dair
sənədləri verməklə bağlanan əqdlər
4.1.2.Forvard əqdləri-göndərilməsi təxirə salınmaqla real malın alqı satqısına dair əqdlər.
4.1.3 .Fyucers əqdləri-real şəkildə mövcud olmayan malın təxirə salınmaqla göndərilməsinə dair əqdlər.
4.1.4.0psion əqdləri-qabaqcadan müəyyənləşdirilmiş qiymətlərlə konkret miqdarda malın alqısına və ya
satqısına hüquq verən əqdlər.
4.1.5.Birja əmtinin alqı-satqısına dair qanuna zidd olmayan digər əqdlər.

5.Birja ticarəti qaydalarını pozanlara qarşı sanksiyalar
5.1.Bir birjanm Brokeri digər Birjalarm Brokeri (nümayəndəsi) ola bilməz.
5.2.Əgər saziş kağızını imzalamış tərəflərdən biri kontrakın tərtib olunmasındam imtina edərsə, günahkar tərəf qarantiya haqqı məbləğində (əlli manat) cərimə olunur və həmin məbləğ Birjanın hesabma keçir.
5.3.Broker konfedensial məlumatı yaydığına görə və birja ticarəti qaydalarmm digər şəkildə pozarsa ona qarşı aşağıdakı sanksiyalar tətbiq luna bilər.
5.3.1. Yüz manat məbləğində cərimə.
5.3.2.Birja ticarətindən müvəqqəti olaraq kənar etmə.
5.3.3.Birjada iştirak etmək hüququndan həmişəlik məhrum etmək.

6. Birja rüsumu
ö.l.Birja rüsumu Birjada bağlanmış kontraktın ümumi məbləğinin sıfır tam yüzdə iyirmi beş-üç faizi həcmində nəzərdə tutulur. (Rüsumun aşağı və yuxarı həddinin müəyyən olunması birja fəaliyyətinin genişləndirilməsi ilə əlaqədar olaraq Birja komitəsi tərəfındən dəyişdirilə və əlavə edilə bilər.)
6.2.Birja rüsumu kontrakt bağlandıqdan sonra on beş gün müddətinə B^^fflHS^keçirilməlidir. Birja rüsumunu vaxtında keçirməyən tərəf kontraktın ümumi nral v
onda beş faizi həcmində cərimə olunur.
6.3.İnformasiya bülleteninə daxil edilmiş mallar başqa yolla satılıbsafjjt vergisi məbləğində cərimə olunur.